Federico Fellini: Włoski reżyser, który odmienił kino

0

Federico Fellini, urodzony 20 stycznia 1920 roku w Rimini, to jedna z najwybitniejszych i najbardziej wpływowych postaci w historii światowego kina. Uznawany za ikonę kina autorskiego, zasłynął swoim unikalnym stylem, który harmonijnie łączył fantazję, barokowe wizje z ziemską, ludzką wrażliwością. Jego filmowe arcydzieła, takie jak „La Strada” czy „8½”, do dziś inspirują widzów i twórców na całym świecie. Choć zmarł w 1993 roku, jego twórczość pozostaje żywa. W jego życiu kluczową rolę odegrała aktorka Giulietta Masina, jego żona i muza przez niemal pięćdziesiąt lat.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na styczeń 2024 roku Federico Fellini miałby 104 lata.
• Żona/Mąż: Giulietta Masina
• Dzieci: Pierfederico (zmarł po 11 dniach od narodzin)
• Zawód: Reżyser filmowy, scenarzysta
• Główne osiągnięcie: Cztery Oscary za najlepszy film nieanglojęzyczny, Złota Palma za „Słodkie życie” oraz Oscar za całokształt twórczości.

Federico Fellini – Wczesne lata i edukacja

Federico Fellini przyszedł na świat 20 stycznia 1920 roku w nadmorskim Rimini. Jego rodzina charakteryzowała się mieszanym pochodzeniem: ojciec, Urbano, wywodził się z rodziny wieśniaczej, matka zaś, Ida Barbiani, pochodziła z rodziny rzymskich kupców. To zróżnicowane dziedzictwo z pewnością wpłynęło na bogactwo jego późniejszej twórczości. Młody Fellini nie wykazywał szczególnych sukcesów w formalnej edukacji. Już w 1929 roku, uczęszczając do Ginnasio Giulio Cesare, wyróżniał się nieobecnościami, odnotowując ich aż 67 w ciągu jednego roku. Mimo nalegań rodziców, we wrześniu 1939 roku rozpoczął studia prawnicze na Uniwersytecie Sapienza w Rzymie, jednakże, jak zgodnie wskazują biografie, nie ma dowodów na jego faktyczną obecność na zajęciach, co potwierdza niewielkie zainteresowanie prawem.

Federico Fellini zmarł 31 października 1993 roku w Rzymie, w wieku 73 lat. Jego prochy spoczęły w rodzinnym Rimini, podkreślając głęboki sentyment reżysera do miejsca swojego dzieciństwa. To właśnie pejzaże i wspomnienia z Rimini wielokrotnie pojawiały się w jego filmach, stanowiąc integralną część jego artystycznego dziedzictwa.

Życie prywatne i rodzina Federico Felliniego

Najważniejszą postacią w życiu osobistym i zawodowym Federico Felliniego była jego żona, aktorka Giulietta Masina. Ich pierwsze spotkanie miało miejsce jesienią 1942 roku w studiu radiowym EIAR, gdzie Masina użyczała głosu w jednym ze słuchowisk przygotowywanych przez Felliniego. Ich związek rozwijał się błyskawicznie – już dziewięć miesięcy później, 30 października 1943 roku, stanęli na ślubnym kobiercu. Ich wspólna podróż, naznaczona głęboką miłością i wzajemnym wsparciem, była jednak także doświadczeniem głębokiej tragedii. Po poronieniu, którego doznała Giulietta Masina, 22 marca 1945 roku urodził się ich syn, Pierfederico. Niestety, chłopiec zmarł zaledwie 11 dni po narodzinach z powodu zapalenia mózgu. Ta bolesna strata sprawiła, że para nie zdecydowała się na kolejne potomstwo.

Ważną postacią z okresu dzieciństwa Felliniego był jego przyjaciel Luigi „Titta” Benzi. Ich przyjaźń przetrwała lata, a Benzi, który ostatecznie został prawnikiem w Rimini, stał się pierwowzorem postaci młodego Titty w kultowym filmie Felliniego „Amarcord” z 1973 roku. Obecność tej postaci w filmie doskonale ilustruje znaczenie wspomnień i przyjaźni z dzieciństwa dla twórczości reżysera, który często czerpał inspirację z własnych doświadczeń.

Kariera zawodowa Federico Felliniego – od rysunku do kina

Droga Federico Felliniego do świata kina była nietypowa. Swoją karierę artystyczną rozpoczął od rysunku. Już w 1937 roku otworzył w Rimini sklep z portretami pod nazwą „Febo”. Rok później zadebiutował jako karykaturzysta we Florencji, publikując swoje prace w tygodniku „420”. Pierwotnie marzył o karierze rysownika i gagmana, co świadczy o jego wczesnym zamiłowaniu do humoru wizualnego i satyry. Kluczowym etapem w jego życiu, trwającym od 1939 do 1942 roku, było dołączenie do redakcji cenionego pisma satyrycznego „Marc’Aurelio”. Tam prowadził rubrykę „Ale czy słuchasz?”, nawiązując cenne kontakty z przyszłymi twórcami włoskiego kina i kształtując swój unikalny styl.

Po wyzwoleniu Rzymu w 1944 roku, Fellini aktywnie zaangażował się w tworzenie przełomowego dzieła neorealizmu – „Rzym, miasto otwarte”. Jego wkład jako współtwórcy scenariusza zaowocował pierwszą nominacją do Oscara w 1947 roku, co stanowiło jego oficjalne wejście do świata wielkiego kina. Debiut reżyserski Federico Felliniego nastąpił w 1950 roku, kiedy to wraz z Alberto Lattuadą wyreżyserował film „Światła wariete”. Niestety, obraz okazał się finansową katastrofą i doprowadził firmę produkcyjną do bankructwa, pozostawiając reżysera z długami, które spłacał przez ponad dekadę. Mimo trudności, „Światła wariete” były ważnym krokiem w jego karierze, pozwalając na zdobycie cennego doświadczenia reżyserskiego.

Pierwszym filmem, który Federico Fellini wyreżyserował samodzielnie, był „Biały szejk” z 1952 roku, z udziałem Alberto Sordiego. Obraz, będący satyrą na popularne włoskie foto-romanse, zawierał już elementy charakterystyczne dla późniejszego stylu reżysera. Muzykę do filmu skomponował Nino Rota, z którym Fellini nawiązał długotrwałą i owocną współpracę. Jednak prawdziwy światowy sukces i międzynarodową sławę przyniosła mu produkcja „La Strada” z 1954 roku, za którą otrzymał Oscara. Mimo tego triumfu, premiera filmu na festiwalu w Wenecji była naznaczona burzliwą kłótnią między zwolennikami Felliniego a tradycyjnymi przedstawicielami neorealizmu, co pokazuje, jak bardzo jego wizja zaczynała odbiegać od utartych schematów.

Chronologia kariery Federico Felliniego

• 1937: Otwarcie sklepu z portretami „Febo” w Rimini.
• 1938: Publikacja pierwszej karykatury w tygodniku „420”.
• 1939–1942: Praca w redakcji pisma satyrycznego „Marc’Aurelio”.
• 1944: Współtworzenie scenariusza do filmu „Rzym, miasto otwarte”.
• 1947: Pierwsza nominacja do Oscara.
• 1950: Debiut reżyserski – współreżyseria filmu „Światła wariete”.
• 1952: Pierwszy samodzielny film – „Biały szejk”.
• 1954: Światowy sukces filmu „La Strada” i zdobycie Oscara.

Nagrody i osiągnięcia Federico Felliniego

Federico Fellini jest postacią, której osiągnięcia w dziedzinie kinematografii są wręcz legendarne. Jest rekordzistą w kategorii Najlepszy Film Nieanglojęzyczny, zdobywając łącznie cztery Oscary za wybitne dzieła: „La Strada”, „Noce Cabirii”, „8½” oraz „Amarcord”. Film „Amarcord”, będący nostalgiczno-fantastycznym wspomnieniem z dzieciństwa reżysera, jest często uznawany za kwintesencję jego stylu. Wkład Felliniego w rozwój kina został uhonorowany przez Amerykańską Akademię Sztuki i Wiedzy Filmowej, która w 1993 roku przyznała mu honorową statuetkę za całokształt twórczości, podkreślając jego nieoceniony wkład w światową kinematografię. Jego filmografia zawiera wiele dzieł, które na stałe wpisały się w kanon światowego kina.

Oscary to nie jedyne prestiżowe wyróżnienia, jakie zdobył Federico Fellini. W 1960 roku jego film „Słodkie życie” (La Dolce Vita) został uhonorowany Złotą Palmą na festiwalu w Cannes. Ten obraz, krytycznie przyglądający się dekadencji rzymskiego społeczeństwa, stał się kulturowym fenomenem. Fellini był wielokrotnie doceniany przez krytyków i twórców filmowych. W prestiżowym plebiscycie magazynu „Sight & Sound” z 2002 roku został sklasyfikowany jako drugi najlepszy reżyser w historii według rankingu reżyserów oraz siódmy według rankingu krytyków. Te wysokie pozycje świadczą o jego trwałym wpływie na sztukę filmową.

Najważniejsze nagrody i wyróżnienia Federico Felliniego

Styl i inspiracje Federico Felliniego

Styl Federico Felliniego jest niezwykle charakterystyczny i trudny do zaszufladkowania. Stanowi on unikalne połączenie fantazji, barokowych wizji i głęboko ludzkiej, ziemskiej wrażliwości. Ta eklektyczna mieszanka stworzyła nową jakość w kinie światowym, odchodząc od realistycznych konwencji na rzecz bardziej onirycznych i subiektywnych opowieści. Jego filmy często charakteryzują się wizualnym bogactwem, symbolicznym językiem i głębokim wglądem w psychikę postaci. Fellini potrafił w mistrzowski sposób budować atmosferę, tworząc światy, które były jednocześnie fantastyczne i boleśnie prawdziwe, odzwierciedlając złożoność ludzkich emocji i doświadczeń.

Wizualne inspiracje Felliniego były różnorodne. Postać Gelsominy z filmu „La Strada”, w którą wcieliła się jego żona Giulietta Masina, była inspirowana postacią „Happy Hooligan” autorstwa Fredericka Burra Oppera, znanego z amerykańskich komiksów. Ta inspiracja pokazuje, jak Fellini potrafił czerpać z różnych źródeł kultury popularnej. Z kolei pierwszą projekcją filmową, która wywarła na młodym Fellinim głębokie wrażenie w 1926 roku, był film „Maciste w piekle” Guido Brignone. To doświadczenie zaszczepiło w nim fascynację cyrkiem, klaunami i makabrą, motywami, które wielokrotnie pojawiały się w jego późniejszych dziełach.

Kontrowersje i wydarzenia z życia Federico Felliniego

Życie Federico Felliniego, podobnie jak jego filmy, było pełne nieoczekiwanych zwrotów akcji. Podczas II wojny światowej reżyser aktywnie starał się unikać poboru do wojska. Ostatecznie został zwolniony z wojska w wyniku szczęśliwego zbiegu okoliczności – nalot aliancki na Bolonię zniszczył jego dokumentację medyczną. Inne, równie dramatyczne wydarzenie miało miejsce w 1942 roku, podczas pracy nad filmem w Afryce. Fellini musiał salwować się ucieczką przed brytyjskimi wojskami, wsiadając w ostatniej chwili do niemieckiego samolotu wojskowego lecącego na Sycylię.

Pomimo że wiele jego filmów zawierało wątki wyraźnie autobiograficzne, Federico Fellini stanowczo zaprzeczał, jakoby były one wiernym odzwierciedleniem jego życia. Twierdził, że niemal wszystko zostało przez niego wymyślone i przetworzone na potrzeby opowiadania historii. To podejście podkreśla jego artystyczną wolność i dążenie do tworzenia uniwersalnych opowieści, które wykraczają poza osobiste doświadczenia.

Warto wiedzieć: Pomimo niechęci do formalnego nauczania, Fellini aktywnie unikał służby wojskowej podczas II wojny światowej, a jego ucieczka z Trypolisu w 1942 roku stanowi przykład niezwykłych okoliczności, jakie towarzyszyły jego życiu.

Ciekawostki z życia Federico Felliniego

W świecie kina Federico Felliniego nie brakowało inspiracji płynących prosto z życia. Słynny morski potwór, który pojawia się na końcu filmu „La Dolce Vita”, w rzeczywistości miał swoje źródło w prawdziwej sytuacji z 1934 roku, kiedy to po gwałtownym sztormie znaleziono na plaży w Rimini gigantyczną rybę. Inną ciekawą historią jest ta dotycząca jego samego. Aby zagrać rolę włóczęgi w segmencie „Cud” filmu „L’Amore” (1948), u boku Anny Magnani, Fellini musiał przefarbować swoje naturalnie czarne włosy na blond. Po wyzwoleniu Rzymu w 1944 roku, w trudnych czasach powojennej recesji, Fellini wraz z Enrico De Setą założył sklep o nazwie „Funny Face”, gdzie rysowali karykatury dla amerykańskich żołnierzy.

Federico Fellini to mistrz kina, którego filmy, choć często czerpiące z osobistych przeżyć, przekraczają granice autobiografii, oferując uniwersalne spojrzenie na ludzką kondycję. Jego dziedzictwo przypomina nam o potędze wyobraźni i odwadze w wyrażaniu własnej, niepowtarzalnej wizji artystycznej.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Federico_Fellini