Ibn Battuta: Muhammad ibn Battuta – podróżnik islamu XIV wieku

0

Shams al-Din Abu ’Abdallah Muhammad ibn ’Abdallah ibn Muhammad ibn Ibrahim ibn Muhammad ibn Yusuf Lawati al-Tanji ibn Battuta, powszechnie znany jako Ibn Battuta, to postać, której życie i podróże położyły trwały ślad w historii. Ten marokański podróżnik, odkrywca, uczony i sędzia, urodzony 24 lutego 1304 roku w Tangerze, na początku XIV wieku wyruszył w podróż, która na blisko trzy dekady zmieniła jego życie i dostarczyła światu bezcennych relacji. W 2024 roku Ibn Battuta miałby 720 lat. Jego podróże, obejmujące około 117 000 km, uczyniły go jednym z najwybitniejszych podróżników epoki przednowoczesnej. Po swojej ostatniej pielgrzymce do Mekki, jego misja ewoluowała od religijnego obowiązku do epickiej odysei przez znane wówczas kultury i cywilizacje. Jego dorobek, uwieczniony w dziele *Rihla*, stanowi kluczowe źródło wiedzy o świecie XIV wieku.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na luty 2024 roku Ibn Battuta miałby 720 lat.
• Żona/Mąż: Ibn Battuta wielokrotnie wstępował w związki małżeńskie.
• Dzieci: Brak szczegółowych informacji w dostarczonym tekście.
• Zawód: Podróżnik, odkrywca, uczony, sędzia (kadi).
• Główne osiągnięcie: Odbycie podróży liczących około 117 000 km w ciągu 30 lat oraz spisanie dzieła *Rihla*.

Podstawowe informacje o Ibn Battucie

Ibn Battuta, którego pełne imię brzmiało Shams al-Din Abu ’Abdallah Muhammad ibn ’Abdallah ibn Muhammad ibn Ibrahim ibn Muhammad ibn Yusuf Lawati al-Tanji ibn Battuta, przyszedł na świat 24 lutego 1304 roku w Tangerze, mieście wchodzącym wówczas w skład sułtanatu Marynidów. Jego przydomek, „Ibn Battuta”, wywodzi się z języka arabskiego i dosłownie oznacza „syn kaczuszki”. Ze względu na imponującą skalę swoich wypraw, Ibn Battuta jest często przyrównywany do Marco Polo, jednak jego podróże znacząco przewyższały dystansem te weneckiego podróżnika. W latach 1325–1354, przez blisko 30 lat, przebył on około 117 000 kilometrów, co czyni go rekordzistą wśród podróżników epoki przednowoczesnej. Podróżnik zmarł w 1368 lub 1369 roku w Marrakeszu, również w obrębie sułtanatu Marynidów, w wieku około 64–65 lat.

Życie prywatne i wykształcenie Ibn Battuty

Ibn Battuta wywodził się z zamożnej rodziny berberskiego pochodzenia, należącej do plemienia Lawata. Urodził się w domu o silnych tradycjach intelektualnych i religijnych. Jego ojciec i przodkowie byli cenionymi uczonymi w dziedzinie prawa islamskiego, znanymi w marokańskiej tradycji jako kadi. To rodzinne dziedzictwo zapewniło mu solidne wykształcenie, które okazało się kluczowe dla jego przyszłej kariery. Jako młody człowiek kształcił się w sunnickiej szkole malikickiej, dominującym nurcie edukacyjnym w Afryce Północnej w XIV wieku. Opuszczając rodzinny Tanger w wieku 21 lat, Ibn Battuta opisał swoje pożegnanie z rodzicami jako bolesne doświadczenie, porównując siebie do ptaka opuszczającego gniazdo. W trakcie swoich długich podróży Ibn Battuta wielokrotnie wstępował w związki małżeńskie. Już na początku swojej wyprawy, w miejscowości Safakis (Sfax), poślubił kobietę, jednak wkrótce doszło do rozstania po nieporozumieniu z jej ojcem. Był to początek serii małżeństw, które towarzyszyły mu w jego licznych podróżach przez świat muzułmański.

Kariera zawodowa i podróże Ibn Battuty

Wielka przygoda Ibn Battuty rozpoczęła się 14 czerwca 1325 roku. Pierwotnym celem jego wyprawy była pielgrzymka (hadżdż) do świętego miasta Mekki. Ta religijna podróż szybko przerodziła się w trwającą trzy dekady epicką wyprawę, która objęła rozległe tereny świata. W trakcie swoich podróży Ibn Battuta nie był jedynie biernym obserwatorem. Pełnił on różnorodne role, od geograf i odkrywcy, po uczonego i sędziego (kadi). Po ukończeniu swojej trzeciej pielgrzymki do Mekki, postanowił poszukać zatrudnienia u sułtana Delhi, Muhammada bin Tughluqa, co otworzyło nowy etap jego kariery. Jego podróże często miały charakter dyplomatyczny i obejmowały misje specjalne. W Astrachaniu udało mu się dołączyć do ekspedycji księżniczki Bayalun, córki cesarza bizantyjskiego, która wracała do Konstantynopola. Była to jego pierwsza wyprawa poza granice świata islamskiego, otwierająca mu drogę do poznawania innych kultur i cywilizacji. Swoje podróże odbywał między innymi między 1325 a 1354 rokiem, eksplorując tereny Azji i Afryki, co stanowiło jego główną ścieżkę kariery.

Osiągnięcia i dzieła Ibn Battuty

Po dotarciu do Mekki w listopadzie 1326 roku i pomyślnym ukończeniu swojej pierwszej pielgrzymki, Ibn Battuta uzyskał honorowy tytuł „El-Hajji”. Ten status podniósł jego prestiż i otworzył mu drzwi do dalszych możliwości w świecie islamu. Najtrwalszym osiągnięciem Ibn Battuty jest jego dzieło literackie, znane jako *Rihla*. Pod koniec życia podróżnik podyktował swoje wspomnienia, które zostały spisane pod pełnym tytułem „Dar dla tych, którzy rozważają cuda miast i osobliwości podróżowania”. Ta obszerna relacja stanowi bezcenne źródło wiedzy o geografii, kulturze i obyczajach XIV-wiecznego świata. Dzieło to jest kluczowe dla zrozumienia podróży ibn battuty i jego roli jako postaci w świecie xiv-wiecznego islamu oraz jako świadka epoki. Warto wiedzieć, że Ibn Battuta jest często określany mianem „Islamskiego Marco Polo”, choć jego podróże były znacznie obszerniejsze i objęły szerszy zakres geograficzny.

Majątek i status materialny Ibn Battuty

Podczas swoich podróży przez Anatolię, status materialny Ibn Battuty zaczął wyraźnie rosnąć. Otrzymał tam swojego pierwszego niewolnika od władcy beyliku Aydin, co świadczyło o jego rosnącym prestiżu. Jego podróże były często wspierane przez hojność władców, u których bywał gościem. Podczas wizyty w Anatolii, żona sułtana Orhana w Izniku potraktowała go z wielkimi honorami, oferując mu gościnę i liczne dary. Te gesty gościnności i wsparcia materialnego pozwalały mu kontynuować swoje podróże i pełnić powierzone mu funkcje, co było kluczowe dla jego utrzymania i dalszych eksploracji.

Ciekawostki i obserwacje Ibn Battuty z podróży

Podróże Ibn Battuty obfitowały w niezwykłe doświadczenia i spostrzeżenia. W Aleksandrii spotkał dwóch wpływowych ascetów – szejka Burhanuddina i szejka Murshidiego. Ich duchowe nauki utwierdziły go w przekonaniu, że jego przeznaczeniem jest bycie światowym podróżnikiem. Podczas pobytu w Bolgarze, usłyszał o północnej Syberii, gdzie transport odbywał się za pomocą psich zaprzęgów, i opisał specyficzny „niemy handel” futrami. Jego podróż do Konstantynopola umożliwiła mu rozmowę z cesarzem Andronikiem III Paleologiem oraz wizytę w słynnej Hagii Sophii. Odwiedzając Mogadiszu w 1332 roku, Ibn Battuta opisał to miasto jako niezwykle bogate, słynące z eksportu tkanin. Szczególne wrażenie wywarł na nim sułtanat Kilwa (dzisiejsza Tanzania), gdzie był pod ogromnym wrażeniem planowania miasta i jego budowli wzniesionych z koralowca. Jego relacje z podróży, w tym te dotyczące Persji, Indii, czy Półwyspu Arabskiego, dostarczają unikalnego wglądu w życie średniowiecznego świata i stanowią fascynujące obserwacje.

Wyzwania i trudności w życiu Ibn Battuty

Choć relacje Ibn Battuty są kopalnią wiedzy, historycy zauważają pewne problemy z chronologią w jego dziele *Rihla*. Te nieścisłości sugerują, że wiele wspomnień spisywał z pamięci po wielu latach od wydarzeń, co jest typowe dla tego typu relacji i stanowi wyzwanie dla badaczy. Podróżowanie w XIV wieku było przedsięwzięciem skrajnie niebezpiecznym. Ibn Battuta często dołączał do karawan, aby zwiększyć swoje bezpieczeństwo i uniknąć rabunku. Sam podróżnik nie był również odporny na choroby. Po przybyciu do Bagdadu na swój drugi hadżdż, był skrajnie wycieńczony i osłabiony z powodu ciężkiej biegunki, co świadczy o trudach fizycznych jego wypraw. Mimo tych wyzwań, ibn battuta kontynuował swoje podróże, eksplorując świat islamu i poza nim, co dowodzi jego niezwykłej determinacji.

Chronologia podróży i kluczowe wydarzenia

Podróże Ibn Battuty obejmowały wiele dekad i kluczowych etapów, które ukształtowały jego dziedzictwo:

• 1325 rok: Rozpoczęcie wielkiej przygody od pielgrzymki do Mekki.
• 1326 rok: Ukończenie pierwszej pielgrzymki do Mekki i uzyskanie statusu El-Hajji.
• 1325–1354 rok: Okres intensywnych podróży, obejmujący około 117 000 km, co stanowiło główny etap jego życia.
• 1332 rok: Wizyta w Mogadiszu, gdzie opisał bogactwo miasta i jego znaczenie handlowe.
• Po trzeciej pielgrzymce do Mekki: Poszukiwanie zatrudnienia u sułtana Delhi, Muhammada bin Tughluqa, co otworzyło nowy rozdział w jego karierze.
• W Astrachaniu: Dołączenie do ekspedycji księżniczki Bayalun, co stanowiło jego pierwszą wyprawę poza świat islamski i poszerzyło jego horyzonty.
• Koniec życia: Podyktowanie wspomnień, które stały się dziełem *Rihla*, jego najważniejszym dziedzictwem literackim.

Główne miejsca odwiedzone przez Ibn Battutę

Ibn Battuta przemierzył ogromne obszary, odwiedzając wiele znaczących miejsc, co podkreśla jego rolę jako globalnego podróżnika:

• Afryka Północna: Tanger (miejsce urodzenia), Safakis (Sfax), Marrakesz (miejsce śmierci).
• Bliski Wschód: Mekka (cel pielgrzymek), Bagdad, Syria, Egipt.
• Azja: Persja, Indie (Delhi), Azja Mniejsza, Północna Syberia (opis „Krainy Ciemności”).
• Europa: Konstantynopol (Bizancjum).
• Afryka Wschodnia: Mogadiszu (Somalia), Kilwa (Tanzania).

Podsumowując, życiorys Ibn Battuty pokazuje, że nawet w obliczu licznych trudności i niebezpieczeństw, ludzka ciekawość i pragnienie poznania świata mogą prowadzić do niezwykłych odkryć i pozostawienia po sobie trwałego dziedzictwa. Jego podróże i spisane relacje stanowią nieocenione źródło wiedzy o świecie XIV wieku, czyniąc go jedną z najważniejszych postaci w historii podróżnictwa i eksploracji.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Ibn_Battuta