Lao Tzu: Filozof Taoizmu, Autor Tao Te Ching – Laozi, Lao Tsy

0

Laozi, postać o niezmierzonym wpływie na chińską myśl filozoficzną i religijną, jest powszechnie uznawany za twórcę taoizmu oraz autora fundamentalnego dzieła tej tradycji – „Tao Te Ching”. Choć tradycyjne przekazy umiejscawiają jego narodziny w VI wieku p.n.e., współczesne badania naukowe skłaniają się ku interpretacji Laozi jako postaci półlegendarnych, a samo „Tao Te Ching” jako kompilacji myśli wielu autorów z Okresu Walczących Królestw. Przed poświęceniem się kontemplacji i spisaniu swoich nauk, Laozi pełnił istotną funkcję królewskiego archiwisty na dworze dynastii Zhou, co zapewniało mu dostęp do bogactwa wiedzy i historii. Jego wpływ rozciąga się od starożytnych Chin, gdzie stał się protoplastą popularnego nazwiska Li, aż po współczesne ruchy filozoficzne i ekologiczne na całym świecie. Mimo braku jednoznacznych danych biograficznych dotyczących rodziny, kluczowe znaczenie jego postaci podkreśla fakt deifikacji w religijnym nurcie taoizmu oraz uznania go za przodka przez dynastię Tang, co znacząco podniosło rangę taoizmu.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na czerwiec 2024 roku, zakładając tradycyjne datowanie życia Laozi, jego wiek byłby liczony od około VI wieku p.n.e., co czyni go postacią historyczną o ogromnym stażu.
• Żona/Mąż: Brak danych.
• Dzieci: Brak danych.
• Zawód: Królewski archiwista na dworze dynastii Zhou, filozof, autor.
• Główne osiągnięcie: Stworzenie filozofii taoizmu i autorstwo fundamentalnego dzieła „Tao Te Ching”.

Podstawowe informacje o Laozi

Laozi, którego imię samo w sobie jest tytułem honorowym oznaczającym „Starego Mistrza” lub „Czcigodnego”, jest postacią otoczoną aurą tajemnicy i archetypowej mądrości. Ten enigmatyczny tytuł, prawdopodobnie stworzony w celu nadania autorowi rysu archaicznej anonimowości, umożliwiał prowadzenie symbolicznego dialogu z innymi nurtami myśli chińskiej, zwłaszcza z konfucjanizmem. Tradycyjne przekazy przypisują mu prawdziwe imię **Li Er (Lǐ Ěr)**, gdzie nazwisko „Li” nawiązuje do drzewa śliwy, co z kolei wiąże się z legendą o jego narodzinach pod takim drzewem.

Według tradycyjnych źródeł, Laozi miał przyjść na świat w VI wieku p.n.e., choć niektóre datowania przesuwają tę epokę na wiek IV p.n.e. Jego domniemane miejsce urodzenia to wioska Quren w państwie Chu, co odpowiada dzisiejszemu powiatowi Luyi w prowincji Henan. Współczesna nauka, opierając się na krytyce tekstualnej, poddaje jednak historyczne istnienie jednej, konkretnej osoby o tym imieniu w wątpliwość. **Większość badaczy skłania się ku poglądowi, że Laozi jest postacią półlegendarną, a przypisywane mu dzieło – „Tao Te Ching” – stanowi kompilację tekstów wielu autorów, powstałą prawdopodobnie w burzliwym Okresie Walczących Królestw (ok. 475–221 p.n.e.).**

Filozof jest również znany pod pośmiertnym przydomkiem Lao Dan, gdzie człon „Dan” oznacza „Długouchego”, co w kulturze starożytnych Chin miało symbolizować długowieczność, nadzwyczajną mądrość i zdolność słuchania prawd wszechświata. Posiadał także imię grzecznościowe Boyang (Bóyáng), które zawiera znak „yang”, symbolizujący słoneczną i męską siłę życiową, kluczową w wierzeniach taoistycznych. Różnorodność transkrypcji jego imienia, od pinyin „Lǎozǐ” po starochińskie rekonstrukcje, odzwierciedla ewolucję języka i systemów zapisu na przestrzeni wieków.

Inne imiona i tytuły Laozi

• Tytuł honorowy: Laozi (oznaczający „Starego Mistrza” lub „Czcigodnego”)
• Prawdziwe imię według tradycji: Li Er (Lǐ Ěr)
• Pośmiertny przydomek: Lao Dan (oznaczający „Długouchego”)
• Imię grzecznościowe: Boyang (Bóyáng)

Życie prywatne i legendy związane z Laozi

Choć przyjmowane jest, że Laozi posiadał imię Li Er, brakuje szczegółowych informacji dotyczących jego życia osobistego, w tym danych o rodzinie, żonie czy dzieciach. Tradycyjne przekazy skupiają się głównie na jego roli jako myśliciela i duchowego przywódcy, a nie na aspektach życia prywatnego. Legenda głosi, że zniechęcony upadkiem moralnym społeczeństwa, postanowił opuścić Chiny i udać się na zachód. Zanim jednak przekroczył granicę i zniknął w dziczy, na prośbę strażnika granicznego miał spisać swoją naukę w formie jednej księgi, która stała się fundamentem taoizmu.

Jednym z najbardziej znanych wydarzeń z jego tradycyjnego życiorysu jest rzekome spotkanie z Konfucjuszem (żyjącym w latach ok. 551–479 p.n.e.). **Laozi miał wywrzeć na młodszego filozofa ogromne wrażenie swoją mądrością, co stało się podstawą dla późniejszych porównań obu szkół myślenia.** Ta interakcja, nawet jeśli hipotetyczna, podkreśla znaczenie Laozi jako starszego i bardziej doświadczonego myśliciela.

Warto wiedzieć: Legenda głosi, że Laozi został uznany przez dynastię Tang (618–907 n.e.) za protoplastę popularnego nazwiska Li, co znacząco podniosło rangę taoizmu w tamtym okresie. W niektórych odłamach buddyzmu chińskiego, konfucjanizmu oraz chińskiej religii ludowej, uważa się, że po spisaniu swoich nauk Laozi stał się nieśmiertelnym pustelnikiem (Xian).

Kariera zawodowa i działalność

Zanim Laozi miał poświęcić się życiu kontemplacji i przekazywaniu swojej filozofii, pełnił on prestiżową funkcję królewskiego archiwisty (strażnika archiwów) na dworze dynastii Zhou w Wangcheng (dzisiejsze Luoyang). Ta pozycja zapewniała mu unikalny dostęp do bogactwa wiedzy historycznej i klasycznej, co z pewnością wpłynęło na jego późniejsze przemyślenia i sposób postrzegania świata. Można przypuszczać, że jako archiwista miał możliwość studiowania starożytnych tekstów i kronik, co stanowiło fundament dla jego głębokiej mądrości.

Spotkanie z Konfucjuszem, choć otoczone legendą, stanowi symboliczne skrzyżowanie dwóch wielkich nurtów chińskiej myśli. Według tradycji, Laozi miał wywrzeć na Konfucjusza ogromne wrażenie swoją mądrością, co stało się podstawą dla późniejszych porównań i studiów nad relacją między taoizmem a konfucjanizmem. Ta interakcja, nawet jeśli hipotetyczna, podkreśla znaczenie Laozi jako starszego i bardziej doświadczonego myśliciela.

Legenda o odejściu na zachód stanowi kluczowy element narracji o Laozi. Zniechęcony upadkiem moralnym społeczeństwa, miał postanowić opuścić Chiny. Zanim jednak przekroczył granicę i zniknął w dziczy, na prośbę strażnika granicznego spisał swoją naukę w formie jednej księgi. Ta opowieść podkreśla jego pragnienie dzielenia się mądrością, nawet w obliczu decyzji o wycofaniu się ze świata. Warto zaznaczyć, że zgodnie z tradycją, jego nazwisko „Li” oznacza śliwę, co wiąże się z legendą o jego narodzinach pod drzewem śliwy.

Kluczowe wydarzenia z życia Laozi (według tradycji)

• Pełnienie funkcji królewskiego archiwisty na dworze dynastii Zhou.
• Spotkanie z Konfucjuszem, które wywarło na niego ogromne wrażenie.
• Decyzja o opuszczeniu Chin i udaniu się na zachód.
• Spisanie swojej nauki na prośbę strażnika granicznego.

Działalność filozoficzna i główne dzieła

Laozi jest powszechnie uznawany za autora **”Tao Te Ching”**, fundamentalnego tekstu taoizmu, znanego również jako „Laozi”. To dzieło wywarło kolosalny wpływ na chińską kulturę, religię i filozofię. „Tao Te Ching” jest księgą, która przez swoją zwięzłość i głębię inspiruje kolejne pokolenia myślicieli. Jego treść stanowi kwintesencję filozofii Laozi, która opiera się na dwóch kluczowych ideach.

Pierwszą z nich jest koncepcja „Tao” (Droga), która jest rozumiana jako pierwotna zasada wszechświata, nieuchwytna i nienazywalna, będąca prapoczątkiem nieba i ziemi. Tao jest siłą, która przenika wszystko i stanowi fundament istnienia. Druga kluczowa idea to „Wu wei”, czyli niedziałanie lub działanie bez wysiłku. Koncepcja ta promuje życie w harmonii z naturą, unikanie sztucznego oporu wobec biegu zdarzeń i działanie w zgodzie z naturalnym porządkiem rzeczy. **Wu wei nie oznacza bierności, lecz subtelne i skuteczne działanie, które nie narusza naturalnego rytmu.**

Filozofia Laozi przenika granice systemów wierzeń. W niektórych odłamach buddyzmu chińskiego, konfucjanizmu oraz chińskiej religii ludowej, uważa się, że po spisaniu swoich nauk stał się nieśmiertelnym pustelnikiem. W religijnych nurtach taoizmu, Laozi został zdeifikowany jako Laojun (Stary Pan), jedno z Trzech Czystych Bóstw (Three Pure Ones). Niektórzy wyznawcy wierzyli nawet, że księga „Tao Te Ching” jest awatarem tego boga wcielonym w formę literacką. Ta deifikacja podkreśla jego centralną rolę w rozwoju taoizmu jako religii.

Kluczowe koncepcje filozoficzne Laozi

• Tao (Droga): Pierwotna zasada wszechświata, nieuchwytna i nienazywalna, prapoczątek nieba i ziemi.
• Wu wei (Niedziałanie): Działanie bez wysiłku, w harmonii z naturą, unikanie sztucznego oporu.

Osiągnięcia i dziedzictwo Laozi

Największym osiągnięciem i dziedzictwem Laozi jest bez wątpienia autorstwo „Tao Te Ching”, które stało się kamieniem węgielnym taoizmu. To fundamentalne dzieło, znane również jako „Laozi” lub „Daodejing”, wywarło nieoceniony wpływ na chińską kulturę, religię i filozofię. Wpływ ten jest tak znaczący, że Laozi jest często określany mianem twórcy taoizmu. Jego nauki dotyczące Tao i Wu Wei stały się inspiracją dla niezliczonych pokoleń myślicieli, artystów i praktyków duchowych.

Status Laozi jako bóstwa w religijnym nurcie taoizmu, gdzie znany jest jako Laojun, jedno z Trzech Czystych Bóstw, świadczy o jego głębokim zakorzenieniu w chińskiej duchowości. Niektórzy wyznawcy posuwali się nawet do uznania księgi „Tao Te Ching” za literacką manifestację tego bóstwa. **Dowodem na starożytne korzenie jego myśli są odkrycia archeologiczne, takie jak bambusowe paski z Guodian (Guodian Chu Slips) datowane na koniec IV wieku p.n.e., zawierające fragmenty odpowiadające około jednej trzeciej współczesnego tekstu „Tao Te Ching”.** Te znaleziska dostarczają materialnych dowodów na istnienie jego nauk w czasach starożytnych.

Dziedzictwo Laozi wykracza poza granice Chin, docierając m.in. do Tamil Nadu w Indiach. W czasach współczesnych jego myśl stała się inspiracją dla globalnych ruchów filozoficznych i ekologicznych, podkreślając uniwersalność i ponadczasowość jego nauk o harmonii z naturą i prostocie życia. Postać Laozi jest częstym motywem w sztuce chińskiej, czego przykładem jest portret autorstwa Zhang Lu z epoki Ming, przedstawiający filozofa jadącego na wole, symbolizujący jego opanowanie i powrót do natury. Rzeźba „Lao Tzu” autorstwa Marka di Suvero z 1996 roku dowodzi, że postać ta wciąż inspiruje twórców sztuki nowoczesnej ponad 2500 lat po swoim domniemanym życiu.

Ciekawostki i mniej znane fakty

Przydomek „Lao Dan”, oznaczający „Długouchego”, nie był jedynie opisem fizycznym, lecz w kulturze starożytnych Chin stanowił symbol długowieczności, nadzwyczajnej mądrości oraz zdolności do głębokiego słuchania i pojmowania prawd wszechświata. Długie uszy były postrzegane jako oznaka szczególnego daru i wyjątkowej percepcji. Ten symboliczny aspekt przydomka dodaje postaci Laozi głębi i mistycznego wymiaru.

Ze względu na ewolucję języka chińskiego i systemów zapisu na przestrzeni wieków, imię filozofa funkcjonuje w wielu formach. Od współczesnej transkrypcji pinyin „Lǎozǐ”, przez system Wade-Giles „Lao 3-tzŭ 3”, aż po rekonstrukcje starochińskie brzmiące jak „C.rˤuʔ tsəʔ”, każda z tych form odzwierciedla różne etapy rozwoju języka i podejścia do jego zapisu. **Ta różnorodność transkrypcji świadczy o długiej historii recepcji i interpretacji jego postaci i dzieła.**

Postać Laozi nadal inspiruje twórców sztuki. Przykładem jest rzeźba zatytułowana „Lao Tzu”, stworzona przez artystę Marka di Suvero w 1996 roku. Fakt, że ponad 2500 lat po swoim domniemanym życiu Laozi jest wciąż obecny w sztuce nowoczesnej, świadczy o jego trwałym wpływie i uniwersalności jego myśli. **Ta współczesna interpretacja pokazuje, jak jego postać i idee rezonują z dzisiejszym światem.**

Różne formy zapisu imienia Laozi

• Pinyin: Lǎozǐ
• Wade-Giles: Lao 3-tzŭ 3
• Rekonstrukcje starochińskie: C.rˤuʔ tsəʔ

Podsumowanie

Laozi, postać otoczona mgłą legendy, pozostaje jednym z najbardziej wpływowych myślicieli w historii Chin. Choć jego historyczne istnienie bywa przedmiotem debat, jego filozoficzne dziedzictwo, ugruntowane w „Tao Te Ching”, nadal kształtuje myślenie o świecie, harmonii i naturze. Kluczem do zrozumienia jego nauk jest dążenie do harmonii z naturalnym porządkiem rzeczy, wyrażone w koncepcji Wu Wei – działania bez wysiłku, które stanowi esencję taoistycznej mądrości.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Laozi