Li Bai (701-762), znany również jako Li Po lub Li Bo, to jedna z najwybitniejszych postaci chińskiej literatury, którego twórczość stanowi kwintesencję „Złotego Wieku Poezji Chińskiej” epoki dynastii Tang. Uznawany za „Nieśmiertelnego Poeta” (Shixian) i „Nieśmiertelnego Picia” (Jiuxiān), jego życie, choć naznaczone burzliwymi przygodami i politycznymi zawirowaniami, do dziś fascynuje i inspiruje. Mimo braku formalnego wykształcenia urzędniczego, jego niezwykły talent poetycki zapewnił mu krótkotrwałą, lecz znaczącą służbę na dworze cesarskim, a jego wiersze, których zachowało się około tysiąca, są cenione za bogactwo wyobraźni, liryzm i uniwersalne przesłanie.
Li Bai, który na [miesiąc rok] ma 1323 lata, urodził się w 701 roku w Suyab, mieście w Azji Środkowej, które wówczas stanowiło pogranicze Chin. Jego ojciec, Li Ke, przeniósł rodzinę do Syczuanu, gdy przyszły poeta miał pięć lat. Li Bai twierdził, że jest spokrewniony z rodem królewskim dynastii Tang, wywodząc swoje korzenie od Li Gao, założyciela państwa Zachodnie Liang. Jego życie osobiste było złożone, o czym świadczą cztery małżeństwa. Znany ze swojej hojności, rozdał znaczną część swojego majątku potrzebującym, a jego zamiłowanie do wina i wolności stało się legendą. Zmarł w 762 roku, według popularnej legendy, tonąc podczas próby objęcia dłonią odbicia księżyca w wodzie, co idealnie wpisuje się w jego romantyczny i melancholijny wizerunek.
Najważniejsze fakty:
- Wiek: Na [miesiąc rok] ma 1323 lata.
- Żona/Mąż: Brak danych w dostarczonym tekście.
- Dzieci: Brak danych w dostarczonym tekście.
- Zawód: Poeta, urzędnik dworski (krótkotrwale).
- Główne osiągnięcie: Uznanie za „Nieśmiertelnego Poeta”, autor około 1000 wierszy stanowiących fundament chińskiej poezji epoki Tang.
Podstawowe informacje o Li Bai
Imię i nazwisko oraz warianty zapisu
Celbryta znany jest przede wszystkim pod imieniem Li Bai (w pinyin: Lǐ Bái). Ze względu na podwójną wymowę znaku „白” w standardowym języku chińskim, jego nazwisko bywa również zapisywane jako Li Po lub Li Bo, szczególnie w kontekście jego literackiej spuścizny. Te warianty zapisu odzwierciedlają ewolucję fonetyki i pisowni chińskiej na przestrzeni wieków, a także sposób, w jaki jego twórczość była przekazywana i adaptowana w różnych okresach i kulturach. Li Bai jest postacią rozpoznawalną na całym świecie, a jego imię stało się synonimem chińskiej poezji klasycznej.
Data i miejsce urodzenia
Li Bai urodził się w 701 roku. Jego narodziny miały miejsce w mieście Suyab, położonym w Azji Środkowej, na terenie dzisiejszego Kirgistanu. W tym czasie region ten stanowił pogranicze ówczesnych Chin, a rodzina młodego poety prowadziła tam swoje interesy. To nietypowe miejsce urodzenia, z dala od chińskiego centrum kulturalnego, z pewnością wpłynęło na jego późniejszą wrażliwość i postrzeganie świata. Suyab, jako ośrodek handlowy, mógł również stanowić miejsce, gdzie młody Li Bai zetknął się z różnorodnymi kulturami i ideami, co znalazło odzwierciedlenie w jego poezji.
Imiona grzecznościowe i artystyczne
Poeta posługiwał się imieniem grzecznościowym Taibai (太白). Imię to, oznaczające dosłownie „Wielką Biel”, było w starożytnych Chinach używane jako nazwa planety Wenus. Wybór takiego imienia grzecznościowego mógł symbolizować jego aspiracje do czegoś wzniosłego i jasnego, a także nawiązywać do piękna i tajemniczości kosmosu, które często pojawiały się w jego wierszach. Imię Taibai stało się nierozerwalnie związane z jego tożsamością i jest często używane w odniesieniu do jego twórczości i postaci.
Tytuły i przydomki nadane przez współczesnych
W historii chińskiej literatury Li Bai funkcjonuje pod wieloma barwnymi przydomkami, które doskonale oddają jego niezwykłą osobowość i status. Najczęściej spotykane to „Nieśmiertelny Poeta” (Shixian), podkreślający jego geniusz i niemal boski talent, oraz „Nieśmiertelny Picia” (Jiuxiān), nawiązujący do jego zamiłowania do alkoholu i jego wpływu na twórczość. Inny przydomek, „Wygnany Nieśmiertelny” (Zhéxiānrén), odnosi się do trudnych okresów w jego życiu, związanych z politycznymi zawirowaniami i wygnaniem. Te przydomki świadczą o głębokim szacunku i podziwie, jakim darzono go za życia i po śmierci.
Poeta-Błędny Rycerz
Li Bai był również nazywany „Poetą-Błędnym Rycerzem” (Shīxiá). Ten przydomek doskonale podkreślał jego odwagę, pasję do posługiwania się mieczem oraz skłonność do przygód i podróży. Tradycja błędnego rycerstwa (youxia) w Chinach wiązała się z postaciami dzielnymi, honorowymi, gotowymi do obrony słabszych i często działającymi na własną rękę. Jego biegłość w szermierce, o której sam wspominał, oraz jego życie pełne podróży i niebezpieczeństw, czyniły go idealnym kandydatem do tego miana. Ten aspekt jego życia dodaje mu romantyzmu i podkreśla jego wszechstronność jako artysty i człowieka.
Rodzina i życie prywatne Li Bai
Tajemnicze pochodzenie i status rodziny
Rodzina Li Bai, na czele z jego ojcem, Li Ke, przeniosła się potajemnie do Syczuanu (okolice Chengdu), gdy przyszły poeta miał około pięciu lat. Ta przeprowadzka, odbywająca się bez oficjalnej zgody władz, sugeruje pewien niepokój lub potrzebę ukrycia się rodziny. Choć szczegółowe powody tej decyzji pozostają nieznane, mogły być związane z czynnikami ekonomicznymi lub politycznymi. Osiedlenie się w Syczuanie, prowincji o bogatej kulturze i pięknych krajobrazach, z pewnością miało wpływ na kształtowanie się wrażliwości młodego Li Bai.
Królewskie aspiracje genealogiczne
Li Bai twierdził, że jest spokrewniony z rodem królewskim dynastii Tang. Wywodził swoje korzenie od Li Gao, szlachetnego założyciela państwa Zachodnie Liang. Te aspiracje genealogiczne, choć trudne do zweryfikowania, świadczą o jego ambicjach i pragnieniu związanym z wyższym statusem społecznym. W społeczeństwie opartym na hierarchii i rodowodzie, takie powiązania mogły otwierać pewne drzwi i wpływać na jego postrzeganie przez innych. Jego wiersze często odzwierciedlały dumę z pochodzenia i tęsknotę za wielkością.
Czterokrotne małżeństwa i relacje rodzinne
Poeta żenił się aż cztery razy. Te związki często wiązały go z kobietami z wpływowych rodów, co mogło być podyktowane zarówno względami uczuciowymi, jak i strategicznymi. Liczne małżeństwa świadczą o złożoności jego życia osobistego i być może o trudnościach w utrzymaniu trwałych relacji, co mogło być związane z jego podróżniczym trybem życia i burzliwą naturą. Informacje o jego potomstwie nie są szeroko dostępne w przedstawionych faktach, co pozostawia pewną lukę w obrazie jego życia rodzinnego.
Burzliwa młodość i kodeks rycerski
Zanim ukończył 20 lat, Li Bai prowadził życie pełne przygód i wyzwań. W swojej autobiografii przyznał, że w wieku 15 lat uwielbiał szermierkę. W ramach tradycji błędnego rycerstwa (youxia) miał nawet zabić kilku mężczyzn. Te wyznania ukazują jego dziką, nieokiełznaną naturę i gotowość do konfrontacji. Ta burzliwa młodość, choć kontrowersyjna, z pewnością ukształtowała jego charakter, wpłynęła na jego późniejszą twórczość i przyczyniła się do jego legendy jako postaci nietuzinkowej i odważnej.
Kariera i twórczość Li Bai
Status „Złotego Wieku” literatury
Li Bai, wraz ze swoim przyjacielem Du Fu, jest uznawany za najważniejszą postać rozkwitu poezji dynastii Tang. Ten okres, trwający od VII do IX wieku, nazywany jest „Złotym Wiekiem Poezji Chińskiej”, czasem w którym sztuka literacka osiągnęła swój szczytowy rozwój. Twórczość Li Bai i Du Fu, choć różniąca się stylem i tematyką, stanowiła fundament tego okresu, wyznaczając nowe standardy i inspirując kolejne pokolenia poetów. Ich przyjaźń i wzajemny wpływ na siebie są ważnym elementem historii chińskiej literatury.
Dorobek literacki
Do czasów współczesnych przetrwało około 1000 wierszy przypisywanych Li Baiowi. Ten imponujący dorobek literacki świadczy o jego niezwykłej płodności twórczej. Jego poezja charakteryzuje się bogactwem wyobraźni, liryzmem, często odwołuje się do natury, przyjaźni, samotności i przemijania. Wiersze te, pisane w języku klasycznym, są cenione za piękno formy, głębię emocji i uniwersalne przesłanie. Wiele z jego utworów zostało przetłumaczonych na różne języki, co przyczyniło się do jego międzynarodowego uznania.
Służba na dworze cesarskim
Dzięki rekomendacji taoistycznego kapłana Wu Yuna, Li Bai został wezwany przez cesarza Xuanzonga do stolicy Chang’an w 742 roku. Zaproszenie na dwór cesarski było dla niego ogromnym wyróżnieniem i szansą na realizację politycznych ambicji. Cesarz Xuanzong, znany ze swojego zamiłowania do sztuki i kultury, był zafascynowany talentem poety. Ta krótka, lecz znacząca epoka na dworze cesarskim, choć nie przyniosła mu trwałej pozycji, stanowiła jedno z najjaśniejszych wspomnień w jego życiu i była okazją do stworzenia wielu wybitnych dzieł.
Cesarz podający zupę
Cesarz Xuanzong był tak zachwycony talentem Li Bai, że osobiście podawał mu jedzenie i przygotowywał dla niego zupę. Ten niezwykły gest, stanowiący niespotykany zaszczyt, świadczy o głębokim podziwie, jakim cesarz darzył poetę. W kulturze chińskiej, gdzie hierarchia i etykieta odgrywały kluczową rolę, takie zachowanie było rewolucyjne i podkreślało wyjątkową pozycję Li Bai na dworze. Ta anegdota jest często przywoływana jako dowód niezwykłego talentu poety i jego wpływu na samego władcę.
Brak oficjalnego wykształcenia urzędniczego
Mimo ogromnej wiedzy i ambicji politycznych, Li Bai nigdy nie przystąpił do państwowych egzaminów urzędniczych. Zamiast tradycyjnej ścieżki kariery, wybrał drogę protekcji politycznej i osobistych rekomendacji. Taka decyzja mogła wynikać z jego niechęci do konformizmu i biurokracji, a także z przekonania o własnym, wyjątkowym talencie, który powinien zapewnić mu miejsce w kręgach władzy. Brak formalnego wykształcenia urzędniczego nie przeszkodził mu jednak w osiągnięciu znaczącej pozycji i wpływu.
Osiągnięcia i uznanie Li Bai
Uznanie za „Bóstwo Poezji”
Li Bai osiągnął najwyższy możliwy status w świecie literatury – został uznany za „Nieśmiertelnego”. Jego wiersze stały się wzorcami dla przyszłych pokoleń, a jego styl i tematyka wywarły ogromny wpływ na rozwój chińskiej poezji. Uznanie to wykraczało poza zwykłe pochwały; było to wręcz uwielbienie, które stawiało go na równi z istotami nadprzyrodzonymi. Ten tytuł podkreśla jego geniusz i ponadczasowość jego twórczości, która do dziś budzi podziw i inspiruje.
Wpływ na kulturę Zachodu
Wpływ Li Bai wykracza poza granice Chin i epok. W 1915 roku słynny amerykański poeta Ezra Pound opublikował zbiór „Cathay”, w którym aż 11 z 19 wierszy stanowiły adaptacje utworów Li Baia. Ten przekład i adaptacja zapoczątkowały szersze zainteresowanie chińską poezją w kręgach zachodnich, otwierając drzwi dla dalszych tłumaczeń i badań. Ezra Pound, jako czołowa postać modernizmu, dostrzegł w poezji Li Bai uniwersalne wartości i piękno, które przemawiały do współczesnego czytelnika. Dzieło to było znaczącym krokiem w procesie przekładu chińskiej literatury na języki zachodnie.
Muzyka i inspiracje związane z Li Bai
Inspiracja dla Gustava Mahlera
Twórczość Li Baia stała się fundamentem dla cyklu pieśni symfonicznych „Das Lied von der Erde” (Pieśń o ziemi) autorstwa słynnego kompozytora Gustava Mahlera. Mahler, zainspirowany pięknem i głębią wierszy chińskiego poety, włączył je do swojej monumentalnej kompozycji, tworząc dzieło łączące literaturę i muzykę w unikalny sposób. Wykorzystanie przez Mahlera wierszy Li Bai w jego muzyce świadczy o uniwersalności i ponadczasowości przesłania zawartego w twórczości chińskiego poety, które potrafi poruszać serca i umysły ludzi na całym świecie, niezależnie od kultury i języka.
Osobowość i postawa Li Bai
Hojność wobec potrzebujących
Li Bai był znany ze swojej niezwykłej hojności. W ciągu zaledwie roku rozdał ogromną część swojego majątku potrzebującym przyjaciołom i ubogim, których spotykał na swojej drodze. Ta szczodrość, połączona z jego zamiłowaniem do życia i wolności, ukazuje go jako postać o wielkim sercu, która potrafiła dzielić się swoim bogactwem i wspierać tych mniej uprzywilejowanych. Jego działania filantropijne kontrastują z jego burzliwym życiem i dodają mu kolejnego wymiaru jako postaci godnej szacunku.
Zamiłowanie do wina i wolności
Poeta był znany z niepohamowanego apetytu na życie i alkohol. Jego zamiłowanie do wina często towarzyszyło jego twórczości, a wiele z jego najpiękniejszych wierszy powstało pod jego wpływem. Współtworzył nieformalne stowarzyszenie „Sześciu Próżniaków z Bambusowego Potoku”, co podkreśla jego skłonność do towarzystwa osób o podobnych poglądach i jego buntowniczą naturę. Ta wolność ducha, połączona z artystycznym geniuszem i zamiłowaniem do używek, uczyniła z niego postać legendarną i fascynującą dla kolejnych pokoleń.
Śmierć Li Bai
Legendarna śmierć w pogoni za księżycem
Według popularnego podania, Li Bai zmarł w tragicznych okolicznościach. Pijany poeta utonął w rzece, próbując z łodzi schwytać odbicie księżyca w tafli wody. Ta legendarna śmierć, choć być może fantastyczna, doskonale wpisuje się w jego romantyczny i melancholijny wizerunek. Oda do księżyca i jego odbicia symbolizuje jego dążenie do piękna, nieosiągalnego ideału i jego fascynację nocnym niebem. Ta opowieść podkreśla jego artystyczną duszę i jego skłonność do życia w świecie marzeń i poetyckich wizji.
Kontrowersje i skandale z udziałem Li Bai
Udział w rebelii i wyrok śmierci
Podczas buntu An Lushana, jednego z najkrwawszych konfliktów w historii Chin, Li Bai zaangażował się w działalność polityczną po stronie księcia Yong. Jego poparcie dla niefortunnego pretendenta zostało uznane za zdradę stanu, co doprowadziło do skazania go na śmierć. Ten epizod pokazuje, że mimo swojego talentu literackiego, poeta nie stronił od politycznych rozgrywek i był gotów podjąć ryzyko dla swoich przekonań. Zakończenie życia w ten sposób byłoby smutnym akcentem dla tak wybitnej postaci.
Uratowany przez generała
Dzięki interwencji wpływowych przyjaciół, wśród których wymieniany jest generał Guo Ziyi (któremu Li Bai niegdyś uratował życie), wyrok śmierci został zamieniony na wygnanie. Ta sytuacja pokazuje, jak ważna była jego sieć kontaktów i jak wielu ludzi doceniało jego talent i zasługi. Uratowanie go od kary śmierci pozwoliło mu na dalsze życie i twórczość, choć już naznaczone doświadczeniem bliskości śmierci i konsekwencjami własnych wyborów politycznych. Wpływ jego przyjaciół na jego los jest dowodem na to, że nawet w trudnych czasach lojalność i przyjaźń mogły odgrywać kluczową rolę.
Konflikt na dworze cesarskim
Poeta popadł w konflikt z potężnym eunuchem Gao Lishi, co miało dramatyczne konsekwencje. Legenda głosi, że pijany Li Bai zmusił go do zdjęcia mu butów, co było ogromnym afrontem i doprowadziło do wydalenia poety z dworu. Ten incydent, choć może wydawać się trywialny, świadczy o jego nieprzejednanej naturze i braku szacunku dla hierarchii, gdy czuł się urażony lub lekceważony. Konflikt ten zakończył jego krótką karierę na dworze cesarskim i symbolizuje jego trudności w odnalezieniu się w świecie dworskiej polityki i intryg.
Ciekawostki o Li Bai
Talent kaligraficzny
Do dziś zachował się jedyny potwierdzony rękopis Li Bai autorstwa, zatytułowany „Shangyangtai” (Wstępując na taras Shangyang). Ten unikalny dokument stanowi cenny dowód jego talentu nie tylko jako poety, ale także jako kaligrafa. Kaligrafia w Chinach jest uznawana za sztukę równie ważną jak malarstwo czy poezja, a piękno pisma często odzwierciedlało charakter i ducha autora. Zachowany rękopis jest rzadkim świadectwem jego umiejętności w tej dziedzinie.
Wpływ na Beat Generation
W XX wieku postać Li Baia stała się ikoną dla amerykańskich pisarzy z kręgu Beat Generation, takich jak Gary Snyder. Ci artyści, poszukujący alternatywnych ścieżek życia i twórczości, odnaleźli w poezji Li Bai wolność, buntowniczość i głębokie połączenie z naturą, które rezonowały z ich własnymi ideałami. Wpływ Li Bai na Beat Generation świadczy o uniwersalności jego twórczości i jej zdolności do inspirowania artystów z różnych kultur i epok. Jego postać i dzieła stały się symbolem nonkonformizmu i poszukiwania głębszego sensu życia.
Podsumowując, Li Bai był postacią wybitną, której twórczość i życie wywarły trwały wpływ na chińską kulturę i literaturę. Jego poezja, pełna liryzmu i wolności ducha, do dziś stanowi inspirację dla artystów na całym świecie, a jego postać, jako „Nieśmiertelnego Poety”, pozostaje synonimem geniuszu i niezależności artystycznej.
Często Zadawane Pytania (FAQ)
Czy Li Bai jest Chińczykiem?
Tak, Li Bai był wybitnym chińskim poetą. Uważany jest za jednego z największych twórców w historii chińskiej literatury.
Czy Li Bai był żonaty?
Tak, Li Bai był żonaty, choć jego życie osobiste było burzliwe. Miał kilka żon w ciągu swojego życia.
Kim był Li Bo?
Li Bo to inne imię Li Baia, jednego z najsłynniejszych chińskich poetów epoki Tang. Jest znany ze swojego romantycznego stylu i zamiłowania do wina.
Jakie są osiągnięcia Li Baia?
Główne osiągnięcia Li Baia to stworzenie ponad tysiąca wierszy, które cechują się bogactwem języka i wyobraźni. Jego twórczość wywarła ogromny wpływ na późniejszą poezję chińską i światową.
Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Li_Bai
