Rembrandt Harmenszoon van Rijn, urodzony 15 lipca 1606 roku w Lejdzie, jest powszechnie uznawany za jednego z najwybitniejszych malarzy i grafików w historii sztuki zachodniej, którego twórczość wpisuje się w złoty wiek malarstwa holenderskiego. Na rok 2024, Rembrandt ma 418 lat. Znany przede wszystkim pod swoim imieniem, artysta pozostawił po sobie imponujący dorobek artystyczny, obejmujący około 300 obrazów olejnych, 300 akwafort i setki rysunków. Jego życie prywatne, naznaczone zarówno głęboką miłością do żony Saskii van Uylenburgh, jak i licznymi stratami, znalazło wyraz w jego niezwykle humanistycznej i ekspresyjnej sztuce.
Najważniejsze fakty:
- Wiek: 418 lat (na rok 2024)
- Żona/Mąż: Saskia van Uylenburgh
- Dzieci: Titus, Cornelia
- Zawód: Malarz, grafik, rysownik
- Główne osiągnięcie: Stworzenie „Straży Nocnej”, rewolucjonizującej portret grupowy, oraz niezliczone, głęboko psychologiczne autoportrety.
Rembrandt Harmenszoon van Rijn: Mistrz światłocienia i ludzkiej duszy
Rembrandt Harmenszoon van Rijn to postać monumentalna w historii sztuki europejskiej. Urodzony 15 lipca 1606 roku w Lejdzie, w obrębie Republiki Zjednoczonych Prowincji (dzisiejsza Holandia), artysta znany jest powszechnie pod swoim imieniem, choć jego pełne nazwisko rodowe to Van Rijn, a „Harmenszoon” oznacza „syna Harmena”. Jest on niekwestionowanym gigantem sztuki zachodniej, którego twórczość przypada na okres holenderskiego Złotego Wieku. Jego wszechstronny talent obejmował malarstwo olejne, grafikę, ze szczególnym uwzględnieniem techniki akwaforty, oraz rysunek. Szacuje się, że jego dorobek artystyczny obejmuje około 300 obrazów olejnych, 300 akwafort i kilkaset rysunków, co czyni go jednym z najbardziej płodnych i wszechstronnych twórców epoki. Jego dzieła poruszają szerokie spektrum tematów – od intymnych portretów, poprzez poruszające sceny biblijne i mitologiczne, aż po studium ludzkiej kondycji i pejzaże.
Rodzina i życie prywatne Rembrandta: Miłość, strata i samotność
Pochodzenie i rodzina
Rembrandt był dziewiątym dzieckiem młynarza Harmena Gerritszoona van Rijna i Neeltgen Willemsdochter van Zuijtbrouck, córki piekarza. Choć rodzina nie należała do arystokracji, cieszyła się względnym dobrobytem. Zróżnicowanie religijne w domu – matka była katoliczką, a ojciec należał do Holenderskiego Kościoła Reformowanego – mogło mieć wpływ na późniejsze, głębokie zainteresowanie artysty tematyką wiary, która często stanowiła centralny motyw jego twórczości.
Małżeństwo z Saskią van Uylenburgh
W 1634 roku Rembrandt poślubił Saskię van Uylenburgh, córkę szanowanego prawnika i burmistrza Leeuwarden, Rombertusa van Uylenburgha. Saskia była również kuzynką Hendricka van Uylenburgha, handlarza dziełami sztuki, który odegrał znaczącą rolę w karierze Rembrandta. Małżeństwo to, zawarte w St. Annaparochie, zapoczątkowało okres względnego dobrobytu i artystycznego sukcesu, ale było naznaczone głębokim cierpieniem.
Tragedie rodzinne i dzieci
Małżeństwo Rembrandta i Saskii było naznaczone licznymi tragediami. Spośród czworga dzieci, które przyszły na świat, troje zmarło w ciągu kilku tygodni od narodzin. Dopiero czwarte dziecko, syn Titus, urodzony w 1641 roku, dożył dorosłości, stając się dla ojca ostoją w trudnych czasach. Sama Saskia zmarła w 1642 roku, prawdopodobnie na gruźlicę. Rembrandt uwiecznił jej odejście w poruszających rysunkach z jej łoża śmierci, dokumentując ten bolesny moment w swojej intymnej autobiografii wizualnej.
Związki po śmierci Saskii
Geertje Dircx
Po śmierci żony, Rembrandt związał się z Geertje Dircx, która wcześniej opiekowała się jego synem Titusem. Ich relacja zakończyła się głośnym skandalem w 1649 roku, kiedy to Geertje oskarżyła malarza o niedotrzymanie obietnicy małżeństwa i zażądała alimentów. Rembrandt doprowadził do zamknięcia jej w domu poprawczym w Goudzie w 1650 roku, opłacając koszty jej pobytu. W trakcie konfliktu Geertje zastawiła diamentowy pierścień należący do Saskii, co dodatkowo skomplikowało ich relację.
Hendrickje Stoffels i córka Cornelia
W 1649 roku, równolegle do sporu z Geertje Dircx, malarz nawiązał bliższą relację z Hendrickje Stoffels, swoją dawną służącą. W 1654 roku para doczekała się córki, Cornelii. Ich związek był jednak nieformalny, gdyż Rembrandt nie mógł się z Hendrickje ożenić, ryzykując utratę funduszu powierniczego dla syna Titusa. W 1654 roku Hendrickje Stoffels została wezwana przed radę Kościoła Reformowanego pod zarzutem „czynów nierządnych” z Rembrandtem, przyznała się do winy i otrzymała zakaz przyjmowania komunii.
Kariera zawodowa Rembrandta: Od Lejdy po Amsterdam
Edukacja i wczesne nauki
Choć w 1620 roku Rembrandt zapisał się na Uniwersytet w Lejdzie, jego prawdziwą pasją było malarstwo. Szybko porzucił studia akademickie, aby poświęcić się sztuce. Przez trzy lata pobierał nauki u Jacoba van Swanenburga, lokalnego artysty. Kluczowym etapem jego edukacji był sześciomiesięczny staż u malarza historycznego Pietera Lastmana w Amsterdamie, który znacząco wpłynął na jego rozwój artystyczny i sposób narracji w dziełach.
Własne studio i początki własnej działalności
W 1625 roku Rembrandt, wraz z przyjacielem Janem Lievensem, otworzył własne studio w Lejdzie. Już w 1627 roku zaczął przyjmować własnych uczniów, co świadczy o wczesnym uznaniu jego talentu. Przełomem w jego karierze okazało się odkrycie jego talentu przez dyplomatę Constantijna Huygensa w 1629 roku. Huygens zapewnił mu ważne zlecenia na dworze w Hadze, co otworzyło mu drzwi do szerszego grona mecenasów.
Sukces w Amsterdamie
Pod koniec 1631 roku Rembrandt przeniósł się do Amsterdamu, który był wówczas tętniącym życiem centrum handlu i kultury. Tam artysta odniósł błyskawiczny sukces, szczególnie jako portrecista. W 1634 roku uzyskał pełnoprawne obywatelstwo miasta i został członkiem lokalnej gildii malarzy, co umocniło jego pozycję w artystycznym światku. Przez około dwadzieścia lat Rembrandt kształcił wielu ważnych holenderskich malarzy, w tym takich artystów jak Ferdinand Bol i Govert Flinck, wywierając tym samym ogromny wpływ na rozwój sztuki w całym regionie holenderskim.
Najważniejsze osiągnięcia i dzieła Rembrandta: Wizualna autobiografia i rewolucja w sztuce
Innowacyjność w autoportretach
Rembrandt stworzył około 40 autoportretów, które stanowią unikalną w skali światowej „intymną autobiografię” malarską. Te dzieła nie tylko dokumentowały jego starzenie się i zmiany stanu emocjonalnego na przestrzeni całego życia, ale także stanowiły głębokie studium ludzkiej psychiki i kondycji. Każdy autoportret to kolejny rozdział w jego wizualnej opowieści o sobie.
Mistrzostwo „Straży Nocnej”
Najsłynniejszym dziełem Rembrandta jest bez wątpienia „Straż Nocna” (1642), obraz, który zrewolucjonizował gatunek portretu grupowego. Artysta wprowadził do kompozycji dynamikę, dramatyczne oświetlenie i silne poczucie ruchu, odchodząc od statycznych i formalnych przedstawień swoich poprzedników. Obraz ten, pierwotnie znany jako „Kompana strzelecka kapitana Fransa Banninga Cocqa i porucznika Willema van Ruytenburcha”, przez lata był wystawiany w Kloveniersdoelen w Amsterdamie. Poza malarstwem, Rembrandt był również niedoścignionym mistrzem techniki akwaforty, tworząc niezwykle wyraziste i pełne emocji grafiki.
Wpływy międzynarodowe bez podróży
Co ciekawe, Rembrandt nigdy nie wyjechał poza granice Holandii. Całą swoją wiedzę o dziełach włoskich mistrzów, takich jak Tycjan, Michał Anioł i Rafael, czerpał z analizy dzieł dostępnych w Holandii, co świadczy o jego niezwykłej zdolności do przyswajania i przetwarzania inspiracji artystycznych. Jego twórczość, choć zakorzeniona w holenderskiej tradycji, wykazywała również inspiracje azjatyckie, co wyróżniało go na tle innych twórców tego okresu.
Majatek i sytuacja finansowa Rembrandta: Od luksusu do bankructwa
Luksusowa nieruchomość i długi
W 1639 roku Rembrandt, będąc u szczytu kariery, zakupił za ogromną kwotę 13 000 guldenów nowoczesny dom przy ulicy Breestraat (obecnie Jodenbreestraat) w Amsterdamie. Wysoki kredyt hipoteczny zaciągnięty na ten zakup stał się jednak główną przyczyną jego późniejszych problemów finansowych. Artysta żył ponad stan, wydając fortunę na dzieła sztuki, ryciny (m.in. Rafaela i Mantegni) oraz rzadkie przedmioty kolekcjonerskie, co pogłębiało jego zadłużenie.
Niewypłacalność i sprzedaż majątku
W lipcu 1656 roku, przyciśnięty przez wierzycieli, Rembrandt ogłosił niewypłacalność (insolvency). Skorzystał z procedury cessio bonorum, dobrowolnie przekazując cały swój majątek urzędnikom, aby uniknąć więzienia. W latach 1657 i 1658 odbyły się aukcje jego bogatej kolekcji dzieł sztuki i przedmiotów kolekcjonerskich oraz sprzedaż domu, które jednak nie przyniosły oczekiwanych zysków i nie rozwiązały jego problemów finansowych. Mimo ogromnych zarobków w szczycie kariery, Rembrandt zmarł jako człowiek biedny.
Kontrowersje i skandale w życiu Rembrandta: Burzliwe relacje i konflikty z prawem
Konflikty z Kościołem Reformowanym
Życie osobiste Rembrandta nie było wolne od kontrowersji. W 1654 roku Hendrickje Stoffels została wezwana przed radę Kościoła Reformowanego pod zarzutem „czynów nierządnych” z malarzem. Po przyznaniu się do winy otrzymała zakaz przyjmowania komunii, podczas gdy Rembrandt zignorował wezwanie. Również w związku z Geertje Dircx doszło do poważnego konfliktu, gdy kobieta zastawiła diamentowy pierścień należący niegdyś do Saskii, aby opłacić swojego prawnika. Rembrandt próbował odzyskać biżuterię i zmusić Geertje do przestrzegania ugody, co ostatecznie skończyło się jej uwięzieniem w domu poprawczym.
Ciekawostki i mniej znane fakty z życia Rembrandta
Rembrandt, jako chłopiec, uczęszczał do szkoły łacińskiej (Latin school) w Lejdzie, co dało mu solidne podstawy humanistyczne, widoczne w doborze tematów mitologicznych i historycznych w jego dziełach. W swojej twórczości czerpał inspiracje z Azji, co wyróżniało go na tle innych twórców holenderskich tamtego okresu. Mieszkając w dzielnicy Vlooienburg, często prosił swoich żydowskich sąsiadów o pozowanie do scen ze Starego Testamentu, dzięki czemu jego biblijne obrazy zyskały wyjątkowy realizm. Artysta zmarł 4 października 1669 roku w Amsterdamie w wieku 63 lat. W 2026 roku przypada 357. rocznica jego śmierci. Rembrandt pozostawił po sobie setki rysunków, które do dziś są studiowane przez artystów na całym świecie, świadcząc o jego nieprzemijającym wpływie na sztukę. Jego przydomek „Harmenszoon” oznacza syna Harmena.
Kluczowe etapy kariery
- 1620: Rozpoczęcie nauki na Uniwersytecie w Lejdzie, szybko porzucone na rzecz malarstwa.
- 1625: Otwarcie własnego studia w Lejdzie wraz z Janem Lievensem.
- 1627: Rozpoczęcie przyjmowania własnych uczniów.
- 1629: Odkrycie talentu przez Constantijna Huygensa i zdobycie zleceń na dworze w Hadze.
- 1631: Przeprowadzka do Amsterdamu i szybki sukces jako portrecista.
- 1634: Uzyskanie obywatelstwa Amsterdamu i członkostwo w gildii malarzy.
- 1642: Namalowanie „Straży Nocnej”.
- 1656: Ogłoszenie niewypłacalności i przekazanie majątku wierzycielom.
- 1669: Śmierć artysty w Amsterdamie.
Rodzina Rembrandta
- Rodzice: Harmen Gerritszoon van Rijn (młynarz) i Neeltgen Willemsdochter van Zuijtbrouck.
- Żona: Saskia van Uylenburgh (poślubiona w 1634 r.).
- Dzieci z Saskią: Troje zmarło wkrótce po narodzinach. Syn Titus urodzony w 1641 r. dożył dorosłości.
- Partnerka po śmierci Saskii: Geertje Dircx (związek zakończony skandalem).
- Partnerka i matka córki: Hendrickje Stoffels.
- Córka: Cornelia (urodzona w 1654 r.).
Ważniejsze dzieła i ich znaczenie
- Autoportrety: Około 40 prac stanowiących „intymną autobiografię” malarską, dokumentujących jego życie i emocje.
- „Straż Nocna” (1642): Obraz, który zrewolucjonizował portret grupowy poprzez dynamikę i dramatyczne oświetlenie.
- Sceny biblijne: Wiele dzieł charakteryzujących się realizmem, często inspirowanych sąsiadami żydowskimi.
Warto wiedzieć: Rembrandt, mimo swojej sławy i ogromnego dorobku artystycznego, zmarł jako człowiek biedny, co jest jednym z najbardziej poruszających aspektów jego biografii. Jego dzieła, w tym obrazy olejne, akwaforty i rysunki, do dziś stanowią fundament sztuki zachodniej i są przedmiotem studiów artystów na całym świecie.
Podsumowując, życie Rembrandta Harmenszoona van Rijna dowodzi, że nawet w obliczu osobistych tragedii i finansowych trudności, pasja do sztuki i nieustanne dążenie do mistrzostwa mogą przynieść dzieła o nieprzemijającej wartości i głębi. Jego twórczość przypomina nam o sile ludzkiego ducha i niezłomności artystycznej wizji, a jego wpływ na świat sztuki jest nieoceniony.
Często Zadawane Pytania (FAQ)
Jak ma na imię Rembrandt?
Rembrandt Harmenszoon van Rijn to pełne imię tego wybitnego malarza. Często używa się po prostu jego imienia „Rembrandt”.
Jakie obrazy namalował Rembrandt?
Rembrandt namalował wiele arcydzieł, takich jak „Straż nocna”, „Autoportret z dwiema obrożykami” czy „Uczta Baltazara”. Jego twórczość obejmuje portrety, sceny biblijne i historyczne, a także pejzaże i martwe natury.
Na co zmarł Rembrandt?
Dokładna przyczyna śmierci Rembrandta nie jest znana i stanowi przedmiot spekulacji historyków. Prawdopodobnie zmarł z powodu chorób związanych z wiekiem lub powikłań po chorobach, które dręczyły go przez lata.
Ile obrazów Rembrandta znajduje się w Polsce?
W Polsce znajduje się tylko jeden obraz Rembrandta – „Dziewczyna w ramie obrazu” znajdujący się w Muzeum Narodowym w Warszawie. Jest to wyjątkowy eksponat w polskiej kolekcji sztuki.
Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Rembrandt
