Tomasz z Akwinu: Filozofia i nauki św. Tomasza (28 stycznia)

0

Tomasz z Akwinu, urodzony na przełomie lat 1224 i 1225, to jedna z najdonioślejszych postaci w historii filozofii i teologii Zachodu. Jest powszechnie uznawany za najwybitniejszego myśliciela okresu średniowiecza, świętego Kościoła katolickiego i Doktora Kościoła. Na dzień dzisiejszy, licząc od daty jego narodzin, miałby około 801 lat. Jego pochodzenie z arystokratycznego rodu i decyzja o wstąpieniu do zakonu dominikanów, która spotkała się z ostrym sprzeciwem rodziny, stanowią fascynujący przykład siły wewnętrznego powołania. Tomasz z Akwinu zmarł 7 marca 1274 roku w wieku zaledwie 49 lub 50 lat, podczas podróży na sobór w Lyonie, pozostawiając po sobie dziedzictwo intelektualne, które do dziś kształtuje myśl filozoficzną i teologiczną.

Jego wpływ na myśl zachodnią jest nieoceniony, co potwierdzają przyznane mu przydomki „doktor anielski” i „doktor powszechny”. Przez całe swoje życie dążył do harmonijnego połączenia wiary chrześcijańskiej z rozumem, opierając się na filozofii Arystotelesa. Jego magnum opus, „Summa Theologiae”, jest monumentalną próbą syntezy całej wiedzy teologicznej i filozoficznej, stanowiąc fundament dla późniejszych pokoleń uczonych.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Około 801 lat (licząc od daty narodzin na przełomie 1224/1225 r.)
• Żona/Mąż: Brak informacji (żył w celibacie zakonnym)
• Dzieci: Brak informacji (żył w celibacie zakonnym)
• Zawód: Filozof, teolog, zakonnik (dominikanin)
• Główne osiągnięcie: Stworzenie systemu filozoficzno-teologicznego łączącego wiarę z rozumem, autor „Summy Theologiae”

Podstawowe informacje o Tomaszu z Akwinu

Tomasz z Akwinu, znany również jako Akwinata (łac. *Thomas de Aquino*), przyszedł na świat na przełomie lat 1224 i 1225 w zamku Roccasecca, niedaleko Akwinu we Włoszech. Jest uznawany za jednego z najwybitniejszych myślicieli w historii chrześcijaństwa, którego wpływ na filozofię i teologię jest niekwestionowany. Po śmierci został ogłoszony świętym Kościoła katolickiego i Doktorem Kościoła. Na obecny rok, licząc od daty jego narodzin, Tomasz z Akwinu miałby około 801 lat. Jego życie zakończyło się 7 marca 1274 roku w Fossanuova, w wieku zaledwie 49 lub 50 lat. Zmarł podczas podróży na sobór w Lyonie, na który udawał się pomimo bardzo złego stanu zdrowia.

W historii i literaturze często określany jest mianem „Akwinaty”. Za swoją niezwykłą mądrość i czystość nauki zyskał przydomki „doktor anielski” (*doctor angelicus*) oraz „doktor powszechny” (*doctor communis*). Jako włoski filozof scholastyczny i teolog, był członkiem Zakonu Kaznodziejskiego (dominikanów). Jego status religijny i naukowy jest niezaprzeczalny, a jego dzieła stanowią fundament dla wielu późniejszych myślicieli i doktryn.

Rodzina i życie prywatne Tomasza z Akwinu

Tomasz z Akwinu pochodził z prominentnego rodu hrabiowskiego. Jego ojcem był Landulf, hrabia Akwinu, a matką Teodora Caracciolo. Takie pochodzenie wiązało się z określonymi oczekiwaniami rodziny co do jego przyszłej kariery, które miały obejmować ścieżkę polityczną lub prestiżową pozycję kościelną.

Szczególnie znaczące dla jego życia było jego powołanie zakonne. W 1244 roku Tomasz postanowił wstąpić do żebrzącego zakonu dominikanów. Decyzja ta spotkała się ze stanowczym sprzeciwem rodziny, która planowała dla niego inną, bardziej dochodową i prestiżową funkcję opata w klasztorze benedyktyńskim na Monte Cassino.

Aby odwieść go od wstąpienia do dominikanów, bracia Tomasza podjęli drastyczne kroki, uwięziwszy go na rok w rodzinnym zamku. Mimo tego uwięzienia, Akwinata przez cały czas odmawiał zdjęcia habitu, co ostatecznie zmusiło jego rodzinę do ustąpienia i wypuszczenia go na wolność. Ten incydent podkreśla siłę jego wewnętrznego przekonania i determinację w podążaniu za swoim powołaniem.

Edukacja i kariera naukowa Tomasza z Akwinu

Pierwsze kroki w edukacji Tomasz z Akwinu stawiał w prestiżowym klasztorze benedyktyńskim na Monte Cassino. Następnie, w 1239 roku, kontynuował swoją edukację w Neapolu, gdzie studiował w zakresie siedmiu sztuk wyzwolonych. Tam też rozpoczął swoje zainteresowanie filozofią, które miało zdominować jego życie i twórczość.

Kluczowym etapem w jego rozwoju intelektualnym było spotkanie w Paryżu z jego głównym mentorem, Albertem z Lauingen, znanym również jako Albert Wielki. W 1248 roku Tomasz przeniósł się wraz z nim do Kolonii, gdzie intensywnie rozwijał swoje zdolności teologiczne i uzyskał stopień bakałarza biblijnego. Ta współpraca z Albertem Wielkim miała ogromny wpływ na kształtowanie jego późniejszych poglądów filozoficznych i teologicznych.

W 1252 roku Tomasz z Akwinu powrócił do Paryża, gdzie rozpoczął wykłady na temat „Sentencji” Piotra Lombarda. Jego talent i głębia myśli szybko zyskały uznanie, co doprowadziło do jego nominacji na magistra teologii i profesora Uniwersytetu Paryskiego w 1256 roku. W tym okresie jego kariera uniwersytecka nabrała tempa, czyniąc go jednym z czołowych intelektualistów swojej epoki.

Podczas swojej pracy w Paryżu, Tomasz z Akwinu popadł w ostry spór z Wilhelmem z Saint-Amour, który dążył do zakazu nauczania zakonników na katedrach uniwersyteckich. Ten konflikt miał dalekosiężne konsekwencje i zakończył się interwencją papieża, który potępił tezy Wilhelma i przyznał rację mnichom, co potwierdziło prawo zakonów do nauczania na uniwersytetach.

W 1261 roku Tomasz z Akwinu przeniósł się do Orvieto, gdzie przez cztery lata prowadził szkołę dominikańską. Następnie, w 1265 roku, udał się do Rzymu, aby kontynuować nauczanie i pracę nad swoimi najważniejszymi dziełami. Jego działalność w Italii była równie owocna jak w Paryżu, umacniając jego pozycję jako czołowego myśliciela chrześcijańskiego.

Kluczowe etapy kariery naukowej Tomasza z Akwinu

• Edukacja w Neapolu: Studia w zakresie siedmiu sztuk wyzwolonych (1239 r.).
• Współpraca z Albertem Wielkim: Przeniesienie do Kolonii i uzyskanie stopnia bakałarza biblijnego (1248 r.).
• Profesor Uniwersytetu Paryskiego: Wykłady „Sentencji” Piotra Lombarda (od 1252 r.), uzyskanie tytułu magistra teologii i profesora (1256 r.).
• Działalność w Italii: Prowadzenie szkoły dominikańskiej w Orvieto (1261–1665 r.), nauczanie i praca nad dziełami w Rzymie (od 1265 r.).

Twórczość i dzieła Tomasza z Akwinu

Najważniejszym dziełem Tomasza z Akwinu jest bez wątpienia „Summa Theologiae”, nad którą pracował w Rzymie, Paryżu i Neapolu. To monumentalne dzieło, będące syntezą jego myśli filozoficznej i teologicznej, miało stanowić kompleksowe ujęcie doktryny chrześcijańskiej. Trzecia część „Summy” pozostała nieukończona z powodu jego śmierci i została uzupełniona przez jego sekretarza, Reginalda z Piperno, który wiernie spisał myśli swojego mistrza.

Innym kluczowym dziełem jest „Summa contra gentiles”, napisana w latach 1261–1266 na prośbę Rajmunda z Penyafortu. Miała ona służyć jako intelektualne narzędzie do uzasadniania wiary chrześcijańskiej w dialogu z poganami. W tej pracy Tomasz z Akwinu przedstawia argumenty racjonalne przemawiające za prawdami wiary, starając się dotrzeć do umysłów osób nieposiadających objawienia.

Już w Kolonii i na początku pobytu w Paryżu Tomasz z Akwinu napisał ważne teksty filozoficzne, takie jak „O zasadach natury” (*De principiis naturae*) oraz „O bycie i istocie” (*De ente et essentia*). Te wczesne traktaty położyły fundament pod jego system metafizyczny, wprowadzając kluczowe pojęcia i rozróżnienia, które później rozwijał w swoich głównych dziełach.

Tomasz z Akwinu jest również autorem licznych komentarzy biblijnych, obejmujących takie teksty jak Księga Izajasza, Hioba, a także Ewangelie Jana i Mateusza. Pisał także analizy dzieł Arystotelesa, zwłaszcza podczas swojego drugiego pobytu w Paryżu po 1268 roku. Jego komentarze do Arystotelesa stały się fundamentalne dla rozwoju myśli chrześcijańskiej.

Na prośbę papieża Urbana IV, Tomasz z Akwinu opracował „Złotą katenę do czterech Ewangelii” (*Catena aurea*). Jest to zbiór komentarzy Ojców Kościoła do tekstów ewangelicznych, starannie dobrany i uporządkowany. Dzieło to stanowi cenne źródło wiedzy o interpretacji Ewangelii przez wczesnych chrześcijańskich myślicieli.

Najważniejsze dzieła Tomasza z Akwinu

• Summa Theologiae: Monumentalne dzieło syntezy teologicznej i filozoficznej.
• Summa contra gentiles: Narzędzie do dialogu z poganami, uzasadniające wiarę chrześcijańską.
• Wczesne traktaty filozoficzne: M.in. „O zasadach natury” i „O bycie i istocie”.
• Prace egzegetyczne i komentarze: Komentarze biblijne oraz analizy dzieł Arystotelesa.
• Catena aurea: Zbiór komentarzy Ojców Kościoła do Ewangelii.

Poglądy filozoficzne i teologiczne Tomasza z Akwinu

Centralnym punktem systemu filozoficznego Tomasza z Akwinu był jego „chrześcijański arystotelizm”. Oznaczało to genialne przystosowanie filozofii Arystotelesa do doktryny chrześcijańskiej. Tomasz wprowadził do teologii kluczowe pojęcia arystotelesowskie, takie jak akt i możność, forma i materia oraz teoria przyczynowości. Dzięki temu stworzył spójny, racjonalny obraz świata, który harmonizował z wiarą chrześcijańską.

W kwestii relacji wiary i rozumu, Tomasz z Akwinu twierdził, że są to dwie odrębne, ale ściśle uzupełniające się dziedziny. Uważał, że pewne prawdy, jak Trójca Święta, są dostępne tylko przez objawienie, ale rozum ludzki jest w stanie dowieść istnienia Boga i innych podstawowych prawd. Podkreślał, że między wiarą a rozumem nie ma sprzeczności, ponieważ oba pochodzą od Boga, który jest źródłem wszelkiej prawdy.

W swojej teorii poznania (epistemologii) Tomasz z Akwinu stał na stanowisku, że człowiek rodzi się jako „tabula rasa”, czyli z pustą kartą, a wiedzę zdobywa poprzez doświadczenie zmysłowe. Poznanie umysłowe jest zawsze ogólne, a dusza i Bóg poznawane są jedynie pośrednio, poprzez refleksję nad ich działaniami w świecie. To podejście podkreślało rolę zmysłów w procesie poznawania, jednocześnie wskazując na ograniczenia ludzkiego rozumu w bezpośrednim pojmowaniu rzeczywistości transcendentnej.

W dziedzinie metafizyki i bytu, Tomasz z Akwinu wzbogacił myśl grecką o kluczową kategorię „istnienia”, odróżniając ją od „istoty”. Rozwinął również unikalną koncepcję bytu osobowego, która nie była znana filozofii starożytnej. Ta koncepcja podkreślała indywidualność i specyfikę istoty ludzkiej, wpisując ją w szerszy kontekst bytowy.

Tomasz z Akwinu dowodził również, że teologia może być uznana za naukę w sensie arystotelesowskim. W swoich komentarzach do Boecjusza i Piotra Lombarda argumentował, że mimo iż jej zasady (artykuły wiary) opierają się na objawieniu, a nie na oczywistości zmysłowej, to posiada ona własny, logiczny system i metody badawcze. To podejście ugruntowało pozycję teologii jako dyscypliny naukowej w ramach średniowiecznego uniwersytetu.

Kluczowe koncepcje filozoficzne i teologiczne

• Chrześcijański arystotelizm: Synteza filozofii Arystotelesa z doktryną chrześcijańską.
• Relacja wiary i rozumu: Dwie uzupełniające się dziedziny, obie pochodzące od Boga.
• Teoria poznania (epistemologia): Wiedza zdobywana przez zmysły, umysłowe poznanie ogólne.
• Metafizyka i byt: Rozróżnienie istnienia od istoty, koncepcja bytu osobowego.
• Teologia jako nauka: Uznanie teologii za dyscyplinę naukową opartą na objawieniu i rozumowaniu.

Nagrody, kanonizacja i dziedzictwo Tomasza z Akwinu

Proces kanonizacyjny Tomasza z Akwinu rozpoczął się niedługo po jego śmierci i zakończył się oficjalnym ogłoszeniem go świętym Kościoła katolickiego 18 lipca 1323 roku przez papieża Jana XXII. Ceremonia ta, mająca miejsce blisko 50 lat po jego śmierci, potwierdziła jego niezwykłą rolę w historii chrześcijaństwa.

Ze względu na ogromny wpływ jego pism na doktrynę Kościoła katolickiego, Tomasz z Akwinu został uhonorowany tytułem doktora Kościoła. Jego nauczanie określa się jako przekazywanie owoców kontemplacji (*contemplata aliis tradere*), co podkreśla jego głębokie doświadczenie duchowe i umiejętność dzielenia się nim z innymi. Tytuł ten jest najwyższym uznaniem dla jego wkładu w rozwój teologii i filozofii chrześcijańskiej.

Tomasz z Akwinu jest patronem dominikanów, teologów, studentów oraz wszystkich katolickich szkół i uniwersytetów. Jego patronat podkreśla jego rolę jako wzorca chrześcijańskiego intelektualisty, który z powodzeniem łączył wiarę z rozumem, naukę z duchowością. Jego nauczanie nadal stanowi inspirację dla wielu pokoleń uczonych i wiernych, a jego dziedzictwo intelektualne jest żywe do dziś.

Uznania i patronaty

• Święty Kościoła katolickiego: Ogłoszony 18 lipca 1323 roku przez papieża Jana XXII.
• Doktor Kościoła: Uznanie za jego wybitny wkład w doktrynę chrześcijańską.
• Patron: Dominikanów, teologów, studentów, szkół i uniwersytetów katolickich.

Zdrowie Tomasza z Akwinu

Pod koniec swojego życia, 6 grudnia 1273 roku, Tomasz z Akwinu doznał gwałtownego pogorszenia stanu zdrowia. To nagłe załamanie było tak poważne, że całkowicie przerwało jego pracę pisarską i dyktowanie dzieł. Mimo silnego osłabienia i choroby, podjął próbę podróży do Lyonu, aby wziąć udział w soborze. Niestety, jego stan zdrowia nie pozwolił mu na dotarcie do celu.

Tomasz z Akwinu zmarł w drodze, zatrzymując się w klasztorze cystersów w Fossanuova. Jego śmierć w wieku zaledwie 49 lub 50 lat była tragicznym zakończeniem życia wybitnego myśliciela, który mimo trudności zdrowotnych dążył do wypełnienia swoich obowiązków.

Ciekawostki i atrybuty Tomasza z Akwinu

Przez wiele lat nieodłącznym towarzyszem i sekretarzem Tomasza z Akwinu był Reginald z Piperno. Reginald nie tylko wiernie spisywał myśli swojego mistrza, ale po jego śmierci podjął się trudnego zadania dokończenia jego najważniejszego dzieła, „Summy teologicznej”. Jego oddanie i praca przyczyniły się do zachowania i rozpowszechnienia spuścizny Tomasza.

W sztuce Tomasz z Akwinu jest często przedstawiany w białym habicie dominikańskim. Jego ikonografia często zawiera symbole takie jak księga czy pióro, które symbolizują jego wykształcenie i pracę intelektualną. Czasami ukazywane jest również słońce na jego piersi, co symbolizuje jego oświecenie intelektualne i czystość doktryny. Te atrybuty podkreślają jego rolę jako uczonego i świętego.

Podczas pobytu w Rzymie, Tomasz z Akwinu współpracował z Wilhelmem z Moerbeke, wybitnym tłumaczem. Ta współpraca umożliwiła mu lepszy dostęp do oryginalnych tekstów greckich filozofów, w tym Arystotelesa. Bezpośredni dostęp do źródeł greckich był kluczowy dla jego syntezy filozofii greckiej z doktryną chrześcijańską i pozwolił mu na głębsze zrozumienie myśli starożytnych.

Fakty dotyczące życia i twórczości

• Sekretarz: Reginald z Piperno, który dokończył „Summę teologiczną”.
• Ikonografia: Przedstawiany w habicie dominikańskim, z księgą, piórem lub słońcem na piersi.
• Współpraca: Z Wilhelmem z Moerbeke, tłumaczem tekstów greckich.

Tomasz z Akwinu, jako jeden z najwybitniejszych myślicieli w dziejach chrześcijaństwa, zdołał połączyć wiarę z rozumem, tworząc system filozoficzny, który do dziś stanowi podstawę teologii katolickiej. Jego życie pokazuje, jak wielką siłą potrafi być determinacja w dążeniu do prawdy, nawet w obliczu przeciwności losu, a jego dzieła nadal inspirują i kształtują sposób myślenia o fundamentalnych kwestiach egzystencji i wiary.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://pl.wikipedia.org/wiki/Tomasz_z_Akwinu